Çocuğun gözleri ne zaman kontrol edilmeli?

Ambliyopinin en sinsi tarafı sessiz olmasıdır. Tek gözü iyi gören bir çocuk koşar, okur, resim yapar ve hiçbir şeyden yakınmaz. Karşılaştıracağı başka bir görme deneyimi yoktur; kendi görüşü ona normal gelir.

Bu yüzden erken tanı şikâyete değil takvime dayanır. Aşağıdaki duraklar ülkeden ülkeye değişebilir, çocuğunuzun izlendiği program için hekiminize danışın; mantık her yerde aynıdır.

Beyin, iki gözden gelen görüntüden işine yarayanı öne alır. Bir göz bulanık görüyorsa diğerinin görüntüsü boşluğu doldurur ve günlük hayatta hiçbir şey aksamaz.

Aileler bazen çocuğun tek gözünü kapatıp deneyerek fark eder: zayıf göz kapatıldığında hiçbir tepki yoktur, sağlam göz kapatıldığında çocuk itiraz eder. Bu, evde yapılabilecek kaba bir gözlemdir, muayenenin yerini tutmaz.

Yenidoğan döneminde bebek hekimi kırmızı refle testiyle görüntüyü engelleyen bir durum olup olmadığına bakar. Doğuştan katarakt gibi tabloların erken yakalanması burada başlar.

Bebeklikte, çoğu programda altıncı ile on ikinci ay arasında bir değerlendirme yapılır: gözlerin birlikte hareket edip etmediği, ışığa ve yüze takip tepkisi verip vermediği izlenir.

Üç yaş civarı önemli bir eşiktir. Çocuk artık resimli ya da sembollü tablolarla görme keskinliği ölçümüne katılabilir; ambliyopinin ilk kez sayısal olarak yakalanabildiği yaş çoğunlukla budur.

Okul öncesi, yani beş ile altı yaş arası, ikinci önemli duraktır: hem tedavi için hâlâ elverişli bir dönem hem de okuma yazmanın başlamasından önceki son fırsattır.

Okul çağında kontroller aralıklı olarak sürer. Görme, büyüme boyunca değişebilir; bir kez normal çıkması ömür boyu geçerli bir sonuç değildir.

Bazı bulgular takvimi bozmayı gerektirir. Dört aydan büyük bir bebekte gözlerden birinin sürekli ya da zaman zaman kayması bunların başında gelir.

Başı sürekli yana eğerek ya da çevirerek bakmak, güneşte tek gözü kısmak, kitabı ya da ekranı yüzüne çok yaklaştırmak, yakın çalışırken hızla yorulmak da hekime gitmek için yeterli nedenlerdir.

Fotoğrafta göz bebeğinin kırmızı yerine beyaz görünmesi acil değerlendirme gerektirir. Nedeni çoğu zaman zararsızdır ama ciddi tablolar da bu şekilde ortaya çıkabilir.

Ailede ambliyopi, şaşılık, yüksek numara ya da çocukluk çağı katarakt öyküsü varsa, çocuk hiçbir belirti vermese bile kontroller daha erken ve daha sık planlanır. Erken doğum da benzer bir nedendir.

Okulda yapılan görme taraması ya da bir cihazla yapılan fotoskrining, tanı koymak için değil riskli çocukları ayırmak için tasarlanmıştır. Sonucu tanı değil, yönlendirmedir.

Bu yüzden taramadan çıkan bir uyarı, damlalı tam muayeneyle doğrulanır. Tersi de geçerlidir: tarama normal çıktığı hâlde ailenin gözlemi devam ediyorsa, o gözlem ciddiye alınmalıdır.

Görme sistemi çocuklukta değişime en açık olduğu dönemi yaşar. Erken yakalanan bir ambliyopi genellikle daha kısa sürede ve daha az uğraşla düzelir; sadece gözlükle çözülen çocuklar çoğunlukla bu gruptan çıkar.

Bu, geç kalındığında kapının kapandığı anlamına gelmez. Büyük çocuklarda ve erişkinlerde de kazanım bildirilmiştir. Ama seçenekler ve süre açısından en rahat dönem erken dönemdir; takvimi izlemenin asıl gerekçesi budur.