Gözlük reçetesindeki sayılar ne anlama geliyor?

Muayeneden çıkarken elinize kısaltmalarla dolu küçük bir kâğıt verilir. İçindeki sayılar aslında tek bir soruyu yanıtlar: her gözün önüne, görüntüyü retinaya tam düşürmek için nasıl bir mercek konmalı?

Aşağıdaki açıklamalar kâğıdı okuyabilmeniz içindir, kendi kararınızı vermeniz için değil. Reçeteyi yorumlamak ve gerektiğinde değiştirmek hekiminizin işidir.

OD sağ gözü, OS sol gözü belirtir; bazı reçetelerde bunlar doğrudan R ve L olarak yazılır. İki satırın karışması yaygın bir hatadır, gözlüğü teslim alırken kontrol etmeye değer.

OU ifadesi görürseniz bu, iki göz için birlikte geçerli bir değer anlamına gelir.

SPH sütunu sferik değeri, yani gözün genel kırma kusurunu diyoptri cinsinden verir. Artı bir değer hipermetropiyi, eksi bir değer miyopiyi gösterir.

Sayının büyüklüğü kusurun derecesidir: +1,00 ile +5,00 arasındaki fark küçük değildir. Ancak bir sayının tek başına iyi ya da kötü olduğunu söylemek mümkün değildir; anlamı çocuğun yaşına ve iki gözün birbirine göre durumuna bağlıdır.

Çocuklarda hafif hipermetropi beklenen bir bulgudur ve çoğu zaman gözlük gerektirmez. Büyüme ile azalması da normaldir.

CYL sütunu astigmatın miktarını söyler. Astigmatta kornea her doğrultuda aynı eğrilikte değildir, bu yüzden görüntü tek bir noktada değil bir çizgi boyunca odaklanır.

AKS ise bu bozukluğun hangi doğrultuda olduğunu belirten 0 ile 180 arasındaki açıdır. Sık karıştırılır: 180 sayısı 10 sayısından daha ağır bir astigmat anlamına gelmez, sadece farklı bir yön demektir.

CYL sütunu boşsa ya da sıfırsa astigmat kaydedilmemiş demektir; bu durumda AKS de anlamsızdır.

PD, iki göz bebeği arasındaki mesafedir. Camların optik merkezlerinin doğru yere gelmesi için gereklidir; yanlış PD, doğru numaralı bir gözlüğü bile rahatsız edici hâle getirebilir.

ADD, yakın için eklenen ilave güçtür. Erişkinlerde yaşa bağlı yakın görme için sık kullanılır, çocuklarda ise ancak belirli durumlarda, örneğin bazı içe kayma tablolarında gündeme gelir.

Prizma ve taban yönü, gözlerin hizasına yönelik bir düzeltme gerektiğinde yazılır. Her reçetede bulunmaz.

Ailelerin çoğu en büyük sayıya bakar. Oysa göz tembelliği açısından asıl kritik bilgi iki göz arasındaki farktır. İki gözü de +4,00 olan bir çocukta beyin iki taraftan da benzer kalitede bir görüntü alır; bir gözü +1,00 diğeri +4,00 olan çocukta ise bir taraf sürekli geri kalır.

Bu yüzden küçük görünen bir fark bile ciddiye alınır. Anizometropi, ambliyopinin en sık nedenlerinden biridir ve reçeteye bakarak fark edilebilen tek bulgudur.

Çocuklarda numara, damla ile yapılan sikloplejik refraksiyonla belirlenir. Damla odak kasını gevşetir ve çocuğun kendi kendine gizlediği hipermetropiyi ortaya çıkarır. Damlasız yapılan bir ölçüm çocukta gerçek değeri göstermeyebilir.

Hekim bazen ölçülen değerin tamamını değil, bilinçli olarak bir kısmını yazar. Bu bir eksiklik değil, çocuğun uyum kapasitesine göre verilmiş bir karardır.

Bu nedenle reçeteleri kardeşler ya da tanıdıklar arasında karşılaştırmak yanıltıcıdır. Aynı sayı, farklı yaşta ve farklı tabloda farklı anlam taşır.