Binoculaire rivaliteit: wat gebeurt er als elk oog iets anders ziet?

Bij gezond zien voegt het brein de beelden van beide ogen samen. Maar wat als elk oog beelden krijgt die onmogelijk samen te voegen zijn, bijvoorbeeld horizontale strepen aan de ene en verticale aan de andere kant?

Je zou een mengeling verwachten; dat gebeurt niet. De waarneming toont een tijd alleen de horizontale strepen, springt dan uit zichzelf naar de verticale en daarna terug. Dat is binoculaire rivaliteit, een van de meest bestudeerde verschijnselen in de zichtwetenschap.

De beelden die de ogen bereiken veranderen nooit; alleen de waarneming verandert. Dat wijst regelrecht op een conclusie: wat je bewust ziet, wordt niet bepaald door de gegevens die je ogen leveren maar door wat het brein ermee doet.

Daarom is het onderzoek zo gesteld op rivaliteit: het is een van de zeldzame situaties waarin de bewuste waarneming verschuift terwijl de invoer gelijk blijft.

In beide gevallen kiest het brein tussen twee tegenstrijdige invoeren. Het verschil zit in de aard van de keuze. In een gezond systeem wisselt de rivaliteit: eerst wint de een, dan de ander, en beide ogen hebben een stem.

Bij amblyopie is de balans één kant op geslagen. Het zwakkere oog verliest voortdurend; de onderdrukking wisselt niet meer en is een gewoonte geworden.

Onderdrukking is dus geen vreemde storing maar een eenrichtingsversie van een bekend mechanisme.

Rivaliteitsonderzoek stelde vast dat hoe lang elk beeld de waarneming domineert, afhangt van het contrastverschil ertussen. Verlaag het contrast van het ene beeld en het andere houdt de waarneming langer vast.

Dat verklaart waar de meest basale instelling in dichoptische behandeling vandaan komt. Het contrast voor het sterke oog verlagen maakt ruimte voor het signaal van het zwakkere, zodat de bijdragen meer in balans komen.

Dat verschil sluiten naarmate er vooruitgang is, volgt dezelfde logica: het doel is dat beide ogen op gelijke voet samenwerken.