Şaşılık ve göz tembelliği: ikisi nasıl bağlanır?

Şaşılık ve göz tembelliği ailelerin kafasında sık sık birbirine karışır. İkisi aynı şey değildir, ama sıkı biçimde bağlıdır: biri diğerinin en sık nedenlerinden biridir.

Bu yazı iki durumun nerede kesiştiğini, kaymanın her zaman görünür olmadığını ve ameliyatın neyi çözüp neyi çözmediğini anlatıyor.

Şaşılık, iki gözün aynı noktaya bakamamasıdır. Bir göz hedefe bakarken diğeri içe, dışa, yukarı ya da aşağı kayabilir. Kayma sürekli olabilir, gün içinde değişebilir ya da yalnızca çocuk yorgunken belirginleşebilir.

Bazı kaymalar ise çıplak gözle fark edilmez; yalnızca muayenede, gözlerden biri kısa süre kapatılıp açıldığında ortaya çıkar. Bu yüzden 'gözünde kayma yok' demek, hiza sorunu olmadığını kanıtlamaz.

Gözler farklı noktalara bakınca beyne birbiriyle çelişen iki sahne ulaşır. Birleştirme mümkün olmadığı için beklenen sonuç çift görmedir.

Çocuk beyni bu rahatsızlığı çözmek için pratik bir yol seçer: kayan gözün görüntüsünü baskılar. Kısa vadede işe yarar, çocuk çift görmez. Ancak baskılanan gözün görme gelişimi geride kalır ve ambliyopi ortaya çıkar.

Erişkinlerde durum farklıdır: beyin bu esnekliği kaybettiği için sonradan gelişen şaşılıkta genellikle çift görme yaşanır.

Hayır. Bazı çocuklar iki gözü dönüşümlü olarak kullanır; bir süre biriyle, bir süre diğeriyle bakar. Bu durumda tek bir göz sürekli baskılanmadığı için ambliyopi gelişmeyebilir.

Tersi de doğrudur: göz tembelliğinin en sık nedeni aslında şaşılık değil, iki göz arasındaki numara farkıdır ve bu durumda gözde görünür bir kayma olmaz. Görünür bir işaret olmaması, sorun olmadığı anlamına gelmez.

Şaşılık cerrahisi göz kaslarının konumunu değiştirerek hizayı düzeltir. Bu hem görünüm hem de iki gözün birlikte çalışabilmesi için önemli olabilir.

Ancak ameliyat, ambliyopinin kendisini tedavi etmez. Hiza düzelse bile beynin o gözü baskılama alışkanlığı sürebilir; bu yüzden ameliyat öncesi ya da sonrasında görme eğitimi ayrıca planlanır.

Sıralama ve yöntem her çocukta farklıdır ve hekim tarafından belirlenir. Bir sonraki yazıda, tüm bu tabloların ortak paydası olan baskılanmayı ele alıyoruz.